Charles Darwin’den 1000 Yıl Önce Evrimden Söz Eden Müslüman Basralı El Cahiz

Charles Darwin, dünyadaki canlıların zamanla doğal olarak adını verdiği bir zaman sonucu değişim geçirdiğini ortaya atan ve ismine evrim teorisi denilen bu teorinin canlılar dünyasının bakış açısını tamamen dönüştürerek, yeni ve çağdaş bilime damgasını vuran bilim insanlarından biridir.

1859 tarihinde yayınladığı “Türlerin Kökeni” isimli kitabında, evrim sürecinin türler arasında nesilden nesle aktarılan kalıtımsal farklılaşma durumu olarak tanımlanır. Böylece bu ortak bir türden nasıl farklı türlerin meydana geldiğinin izini sürmektedir.

Şimdi, biraz daha dikkatli şekilde tarihlerimizi incelersek eğer evrim teorisinin de tarihsel kökenlerinin olduğu ortaya çıkıyor. Bu belirtilen kökenleri ise İslam dünyasında bulabiliriz.

Doğal Seleksiyon

İşte konumuzun asıl amacı olan durum yaklaşık olarak 1000 yıl önce bugünkü Irak ülkesinin Basra diye adlandırılan bölgesinde yaşamış olan El Cahiz ismiyle bilinen Müslüman bir filozof olan ve Kitab-ül Hayvan adlı kitabında, hayvanların doğal seleksiyon olarak belirten bir süreç içinde nasıl değiştiklerini anlatıyordu.


El Cahiz’in eseri Kitab-ül Hayvan yedi ciltten oluşuyor


Asıl ismi Ebu Osman Amr El Kenani el Basri olan Müslüman filozof “patlak göz” manasına gelen lakabı El Cahiz ile tarihe geçmiştir.

Çok hoş bir lakap olmaya bilir, ama El Cahiz adı, Müslüman filozofun ufuk açan kitabı olan Kitab-ül Hayvan (Hayvanlar Kitabı) ile beraber bilim tarihinin bir parçası olmuştur.

El Cahiz, M.S. 776 senesinde şimdiki Irak ülkesinin güneyindeki Basra bölgesinde doğmuştur. O sıralarda bölgedeki Arap Felsefeciler ve Din Alimleri arasında rasyonalist adı verilen akıl ve mantığa önem verilen bir akım olan Mutezile hareketi o zamanlar güçlenmekteydi.

Akıl ve Mantığı kullanan bir akım olan Mutezile, akıl ve mantık kurallarına çelişir gördüğü ayet ve hadisleri akıla ve mantığa uygun olacak şekilde yorumluyor ve bu tutumuyla dönemin iktidardan eleştiri ve tepki alıyorlardı.

Bu dönem Abbasilerin en parlak dönemleriydi ve Basra bölgesinde Yunan filozoflarının yaptığı çalışmalar Arapça diline çevriliyordu. Din, Bilim ve Felsefe üzerine farklı ve yoğun tartışmalar oluyordu.

İşte El Cahiz’in yazdığı kitabı olan Hayvanlar Kitabında yazılan fikirleri böyle bir ortamda yazılmıştı.

Tekrardan bu dönemde Çinli tüccarlar tarafından Basra bölgesinden getirilen kağıtlar sayesinde öne sürülen fikirler hızlı yayılmaya başlamıştır.

Bu filozofun ilgi alanları da genişti. Bilim, Felsefe, Coğrafya, Arap Dili, Edebiyat konularında yazıyordu. Hayatı boyunca yaklaşık olarak 200 kitap yazdığı belirtiliyor. Fakat ne yazık ki bu kitaplardan sadece 3/1’i şuan ki zamanımıza kadar gelebilmiştir.

Kaynak: BBC