Carl Linnaeus Hakkında Bilimsel Bilgiler

Carl Linnaeus (sonrasında Carl von Linné, Latince yazılı kitaplarda Carolus Linnaeus) 23 Mayıs 1707 tarihinde (Stenbrohult, Güney İsveç)’te dünyaya geldi ;

İsveçli biyolog, doktor ve fizikçi olarak bilinir.

Linnaeus, biyoloji ve botanikte sınıflandırma esasını getirmiş, tüm canlıları bir cetvelde göstermiştir. Onun bu yöntemi, bugün de kullanılmaktadır.

1727’de Lund Üniversitesine başlamıştır. 1735’te Hollanda’ya gitmiştir. Orada tıp doktoru unvanını aldı ve 3 yıl kaldı. 1737 senesinde yayınladığı Genera Plantarum (Bitki Cinsleri) adlı eserinde bitkileri çiçek yapılarına nazaran cins seviyesinde tavsif etmiştir. Sonrasında Stockholm’de deniz fizikçisi oldu. 1741’de Uppsala’da tıp kürsüsünü kabul etti ve ertesi sene profesör oldu.

Linnaeus 1753’te derlediği Species Plantarum (Bitki Türleri) kitabında 6 bin kadar bitki türüne ikili adlandırma sistemini uyguladı. 1757’de kendisine soyluluk imtiyazı verildi ve Carl von Linné diye anılmaya başlandı.

Linnaeus, bitki ve hayvanlarda ikili isimlendirmeyi başlatmıştır. Bu sistemde Latince yada Yunanca bir isimden sonrasında hususi bir 2. isim gelmektedir. Bitkiler için yapmış olduğu sınıflandırma ile, o güne kadar tanım edilemeyen bazı bitkiler, kolaylıkla tanım edilebildi. Bitki ve hayvanları, iç bünyelerinin benzerliğine gore cins cins gruplandırdı. Botanik ve zoolojide bugün de kısmen kullanılan taksonomiyi (isimlendirmeyi) başlattı.

Bunlar dışında, Linnaeus ilaçlar üstünde, İsveç etnolojisi ve coğrafyası üstünde de emek harcamaları vardır. İsveç’in gelişmemiş bölgelerini gezmiş ve gördüklerini anlatmıştır. Linnaeus, tüm canlıların aynı varlıktan ürediğini iddia eden evrim teorisinin aksini savunur. Her türün, mutlak bir yaratıcı tarafınca ayrı ayrı yaratıldığını söylerdi.

Linnaeus, her türün iki latince kelimeden oluşan bir birim ile adlandırılmasında önermiş ve bu kullanımda ısrar etmiştir. Bu iki kelimelik yapının ilk kelimesi o yaşam formunun ilişik olduğu cinsin ismidir. İkinci kelime ise o cinsin değişik türlerini belirtmek için kullanılan ve türün genel özelliklerine bağlı olarak seçilmiş bağımsız bir kelimedir. Bu yaklaşım şimdi kullanılan iki kelimelik isimlendirme için bir temel teşkil etmiştir. Bu iki kelimelik adlar türlere ait bilimsel adlar yada türlerin dizgesel isimleridir. Türlerin ayırt edilmesini daha da kolaylaştırmak için üç kelimelik isimlendirme kullanılmaktadır. Bilimsel adların doğru yazılması için; cins adları büyük harfle başlamalı, tür adları küçük harfle başlamalı. Yazar adı ve gösterim notu eklenmelidir.

Linnaeus’dan ilkin, kimi zaman bir tanımlayıcı sıfat içeren kimi zaman ise değişik birden çok kelimeden oluşan bir isimlendirme kullanılıyordu. İlim insanları aynı tür için değişik isimlerde kullanabiliyorlardı. Bu adlandırma bilim dünyasında birden çok karışıklığa neden oldu. Linnaeus’un sistemi bitki ve hayvan türlerine verilen bu değişik isimlendirmeleri bir standarta ve kolay anlaşılan bir şekle kavuşturdu. Linnaeus sistemini cins, takım, sınıf gruplarını ilave ederek daha da geliştirdi.

İnsan sınıflandırması Linnaeus insan’ın deri rengine nazaran ayırt etmiş olduğu dört değişik ırk tanımladı. Onu izleyen biyologlar da fizyolojik özellikleri temel alan ırk grupları üstünde çalıştılar. Ne var ki, bu tür sınıflandırmaların bilimsel ve kesin olmadığı ondan sonra anlaşıldı.

John Ray’in ölümünden iki yıl öncesinde Carolus Linnaeus (1707-1778) dünyaya gelmiştir. Yapıtı Systema Naturae yaşamı esnasında 12 baskı yapmıştır. (1. baskı: 1735) Linnaeus çağıl sınıflandırma için malum en iyi yöntemi tanıtmış ve sistematik zooloji, sistematik botanik ve bilinen öteki sistematik türlerini oluşturmuştur.

Linnaeus, John Ray’in türler ile alakalı yaklaşımını benimsemiştir. Her türün iki latince kelimeden oluşan bir birim ile adlandırılmasını önermiş ve bu kullanımda ısrar etmiştir. Bu iki kelimelik yapının ilk kelimesi, yaşam formunun ilişik olduğu cinsin ismidir. İkinci kelime ise o cinsin değişik türlerini belirtmek için kullanılan ve türün genel özelliklerine bağlı olarak seçilmiş bağımsız bir kelimedir. Bu yaklaşım günümüzde kullanılan iki kelimelik isimlendirme için temel teşkil etmiştir. Bu iki kelimelik adlar, türlere ait bilimsel adlar yada türlerin sistematik isimleridir. Türlerin ayırt edilmesini daha da kolaylaştırmak için iki kelimelik isimlendirme kullanılmaktadır. Bilimsel adların doğru yazılması için; cins adları büyük harfle başlamalı, tür adları küçük harfle başlamalı, yazar adı ve gösterim notu eklenmelidir.

Linnaeus sistemi, organizmaları gruplar hiyerarşisi içerisinde düzenleyerek çalışır. Her grup kendinden daha alt basamaktaki grupları ihtiva eder. Kolayca bilinen iki kelimelik bilimsel isim öteki altı basamak ile de tanımlanabilir.

Taksonomide en fazla kullanılan takson basamakları şunlardır:

Domain
Âlem
Filum/Şube (Hayvanlar) veya Bölüm (Bitkiler)
Sınıf
Takım
Familya
Cins
Tür
Alttür
Varyete
Kültivar
Form
Klon
Hibrid

Ancak daha geniş bir halde takson basamakları şu şekilde yazılabilir:
Yukarıdaki sıralamadan da görüldüğü suretiyle takson basamaklarında alt seviyelere inildikçe ortak özellikler artmakta ve bu yüzden kimi zaman ön eklerle ara basamaklar da oluşturulabilmektedir. Misal olarak;

Âlem (regnum)
Alt âlem (subregnum)
Üst bölüm/Üst şube (superdivisio)
Bölüm/Şube (divisio)
Alt bölüm/Alt şube (subdivisio)
Sınıf (classis)
Alt sınıf (subclassis)
İnfra sınıf (Infraclassis)
Üst takım (superordo)
Takım (ordo)
Alt takım (subordo)
İnfra takım (Infraordo)
Familya (familia)
Alt familya (subfamilia)
Oymak (tribus)
Alt oymak (subtribus)
Cins (genus)
Alt cins (subgenus)
Seksiyon (sectio)
Alt seksiyon (subsectio)
Seri (series)
Alt seri (subseries)
Tür (species)
Alt tür (subspecies)
Varyete, çeşit (varietas)
Alt varyete, (subvarietas)
Form (forma)
Alt form (subforma)
Kültivar (cultivars)

Misal:

Büyük çiçekli manolya(Magnolia grandiflora)

Domain Ökaryotlar(Eukarya)
Âlem Bitkiler (Plantae)
Bölüm Kapalı tohumlular (Magnoliophyta)
Sınıf İki çenekliler (Magnoliopsida)
Takım Magnoliales
Familya Manolyagiller (Magnoliaceae)
Cins Manolya (Magnolia)
Tür Büyük çiçekli manolya (Magnolia grandiflora)

10 Ocak 1778 Uppsala’da vefat etmiştir.